Naslovna strana
 ◊ Redakcija
 ◊ Glasnik broj 1
 ◊ Glasnik broj 2
 ◊ Glasnik broj 3
 ◊ Glasnik broj 4
 ◊ Glasnik broj 5
 ◊ Glasnik broj 6
 ◊ Glasnik broj 7
 ◊ Glasnik broj 8
 ◊ Glasnik broj 9
 ◊ Glasnik broj 10
 ◊ Glasnik broj 11
 ◊ Glasnik broj 12
 ◊ Glasnik broj 13
 ◊ Glasnik broj 14
 ◊ Glasnik broj 15
 ◊ Glasnik broj 16
 ◊ Glasnik broj 17
 ◊ Glasnik broj 18
 ◊ Glasnik broj 19
 ◊ Glasnik broj 20
 ◊ Glasnik broj 21
 ◊ Glasnik broj 22
 ◊ Glasnik broj 23
 ◊ Glasnik broj 24-25
 ◊ Glasnik broj 26-27
 ◊ Glasnik broj 28
 ◊ Glasnik broj 29
 ◊ Glasnik broj 30
 ◊ Glasnik broj 31
 ◊ Glasnik broj 32
 ◊ Glasnik broj 33
 ◊ Glasnik broj 34
 ◊ Glasnik broj 36
 ◊ Glasnik broj 37
 ◊ Glasnik broj 38
 ◊ Glasnik broj 39
 ◊ Glasnik broj 40
 ◊ Glasnik broj 41

 
:: Naslovna strana > Glasnik broj 2 > Godišnjica - Tesla: Elektricitet je za mene sve...
 
GODIŠNJICA
Odštampaj
Navršava se 150 godina od rođenja američkog naučnika srpskog porekla

Tesla: Elektricitet je za mene sve...
- Milovan Glavonjić -
 
Bez Teslinih pronalazaka danas ne bi bilo ničega što zahteva električnu energiju, a potom ni izvedenih sistema kao što su sateliti, televizijski i video sistem, radio ili kompjuterska visoka tehnologija, internet
"Iz dana u dan sam se pitao šta je to elektricitet, ali nisam nalazio odgovor... i još uvek sebi postavljam to isto pitanje. Elektricitet je za mene sve... Dan kada tačno saznamo šta je elektricitet biće najznačajniji datum u istoriji čovečanstva". Nikola Tesla

Šta bi se dogodilo da je jedan od najvećih naučnika svih vremena i najveći naučnik srpskog roda i danas među nama? Ništa. Verovatno bi bio pozvan i otišao bi u Ameriku ili na Zapad. Nama bi laknulo. Pao bi odjednom i "ni sa čim izazvan" pritisak i strah i mi bismo spokojno mogli da sačekamo da on tamo uspe, što mu od srca želimo, samo da ne uspe ovde. Jer to još ni u jednoj istorijskoj lekciji nismo naučili da podnesemo. Sve je manje ljudi u svetu, ali i kod nas, koji znaju ko je bio i koliko je značio njegov doprinos nauci. Glavni razlog je možda u činjenici da je bio očajan biznismen. Edison, koji je bio samo delić Teslinog pronalazačkog genija, ali sjajan poslovni čovek, danas se smatra jednim od najuglednijih američkih naučnika, kao i kompanija koju je osnovao, General elektric. Zbog toga nam je potrebno i nužno što češće ponavljati i ono, bar ključno, što je za sobom ostavio Tesla. Zapravo, sve što može da nam padne na um od svih čuda moderne elektronike, tehnologije, ali i novih naučnih sistema postavljenih krajem prošlog i početkom ovog veka, bliže ili dalje, ima Teslu u temelju. Ukratko, bez njegovih pronalazaka danas ne bi bilo ničega što zahteva električnu energiju, a potom ni izvedenih sistema kao što su sateliti, televizijski i video sistem, radio ili kompjuterska visoka tehnologija, zajedno sa internetom. Ako je bio sposoban za takva otkrića, bez instrumenata moderne nauke i industrije, kakva bi čuda tek danas mogao da ostvari? Odgovor je vrlo jednostavan: kao što se već dogodilo sa mnogim njegovim prethodnim pronalascima i sada bi oko njih narasle čitave industrijske grane. Ali, da li smo sposobni, ovakvi kakvi smo, da priznamo da je bio i jeste bolji od nas? Zašto da ne? Svoje (sprske) uspehe, u stvari uvek smo dugovali pojedincima ili manjim grupama: Pupinu, Andriću, Milankoviću ili košarkašima, vaterpolistima i odbojkašima. I zbog toga bi trebalo da se pitamo šta bismo uradili da je Tesla živ?

tesla Nikola Tesla, američki naučnik srpskog porekla, najviše je doprineo nauci i tehnološkom progresu sveta kao pronalazač obrtnog magnetnog polja, indukcionog motora, polifazne naizmenične struje, generatora i kompletnog sistema proizvodnje i distribucije električne energije. Po njemu je jedinica međunarodnog SI sistema dobila naziv - mera za magnetnu indukciju "tesla". Tesla je konstruisao generator struja visoke frekvencije i napona, danas poznat kao "Teslin transformator", transformator bez jezgra, Teslina zavojnica, ili Teslin kalem.

Rođen je 10. jula 1856. godine u Smiljanu (Vojna granica, tadašnja Austrija, danas Republika Hrvatska). Otac Srbin, pravoslavni sveštenik. Školovao se u Austriji i, kasnije, Austrougarskoj monarhiji. Osnovnu školu pohađao je u Smiljanu i Gospiću (1862-1866), a Realnu gimnaziju u Gospiću (1866-1870). Završio je i Visoku realnu gimnaziju u Karlovcu (1871-1874). Od 1875. do 1878. godine studira na Politehničkoj školi u Gracu, a 1880. godine upisuje studije filosofije prirode na Univerzitetu u Pragu.

Od 1881. do 1882. godine radi u Budimpešti, u Centralnom telegrafskom uredu. Upravo tu započinje svoj veliki pronalazački period - usavršava aparat za pojačanje glasa kod telefona, a februara 1882. godine dolazi na ideju o obrtnom magnetnom polju.

Sredinom 1882. godine odlazi u Pariz, u Edisonovo Kontinentalno društvo, a 1883. godine iz Pariza prelazi u Strazbur. Tamo je napravio prvi prototip indukcionog motora. Zatim odlazi 1884. godine u SAD i počinje da radi u Edisonovoj kompaniji. Već 1885. godine napušta Edisona i osniva sopstvenu kompaniju - "Tesla Arc & Light Co". Počinje da pravi prve motore i generatore naizmeničnih polifaznih struja.

Prvi patent prijavljuje Američkom patentnom zavodu 6. maja 1885. godine - "Komutator za električne dinamo-mašine". Slede patenti iz područja regulatora lučnih lampi. U periodu od 1887. do 1890. godine prijavljuje svoje najpoznatije patente iz oblasti polifaznih naizmeničnih struja, generatore i motore. Pronalaske javno prikazuje u Američkom institutu elektroinženjera, 16. maja 1888. godine, na prvom predavanju "Novi sistem motora i transformatora naizmenične struje". Odmah potom Kompanija Vestinghaus otkupljuje prvih sedam Teslinih patenata iz oblasti polifaznih struja. U Pitsburgu (1888-1889) sa inženjerima Kompanije Vestinghaus radi na praktičnoj realizaciji svojih patenata. Tokom ovog perioda urađene su pripreme za realizaciju prve centrale na Nijagarinim vodopadima po Teslinom sistemu. Centrala je komercijalno otvorena 15. novembra 1896. godine puštanjem struje do grada Bafala i bila je uvršćena u jedno od svetskih čuda toga doba.

Sledeću veliku oblast njegovih istraživanja čine naizmenične struje visokih frekvencija i njihovo dejstvo. Pred Američkim institutom elektroinženjera 20. maja 1891. godine u Njujorku Tesla drži predavanje "Eksperimenti sa naizmeničnim strujama vrlo visokih frekvencija i njihova primena u veštačkom osvetljenju". Godinu dana ranije (1890) objavljuje rezultate o fiziološkom dejstvu struja visokih učestanosti.

U periodu od 1891. do 1896. godine prijavljuje patente vezane za varnični oscilator sa rezonantnim transformatorom kojim su u njegovim istraživanjima zamenjeni Hercov oscilator i Rumkorfov induktor. Uz patente za oscilatore, prijavljuje i mnoge patente za prateće uređaje - prekidače kola, kondenzatore i slično.

Na poziv Kraljevskog instituta iz Londona 1892. godine i Francuskog društva za fiziku odlazi u London i Pariz, gde drži predavanje "Eksperimenti sa naizmeničnim strujama visokog napona i visokih frekvencija". Tokom svog boravka u Evropi posetio je i Beograd, 2. juna 1892. godine.

Tesla je 1897. godine svojim sistemom četiri kola u rezonanci pokazao da su antena, uzemljenje i rezonanca tri elementa koja mora da poseduje svaki predajnik i prijemnik za bežičnu telegrafiju, čime je utro put otkriću modernog radija.

Početkom 1895. godine nastavlja istraživanja visokih frekvencija proučavanjem dejstva struja na razređene gasove, koristeći Lenardove cevi. Jedan je od prvih naučnika na američkom kontinentu koji je dobio rendgenske snimke šake, lobanje, kolena i lakta. Prvi je istraživač koji je ukazao na veoma štetno dejstvo rendgenskih zraka na organizam pri suviše dugom izlaganju zračenju.

Tokom 1897. godine prijavljuje patente iz oblasti radiotehnike, a 1898. godine prijavio je patent kojim je zaštitio uređaj i način za upravljanje mehanizmom pokretnih objekata. U Njujorku izvodi javni eksperiment sa radio-upravljanim (teledirigovanim) brodom. Ovi patenti su mu posmrtno, pred vrhovnim sudom SAD, doneli prioritet u otkriću radija.

U periodu od 1899. do 1900. godine Tesla boravi u Kolorado Springsu, gde na nadmorskoj visini iznad 2.000 metara podiže laboratoriju sa emiterom snage 200 kW. Konstruisao je transformatore koji su proizvodili napone do 12 miliona volti i struje učestanosti od nekoliko desetina hiljada herca. U Koloradu je usavršio visokofrekventni transformator, koji nosi njegovo ime - Teslin transformator - transformator bez jezgra. U eksperimentalnim beleškama iz toga perioda navodi da se kroz zemlju rasprostiru stacionarni talasi i da se ta osobina može upotrebiti za bežični prenos energije.

Patente vezane za radiotehniku i svoje zamisli o bežičnom prenosu energije Tesla prijavljuje od 1900. do 1902. godine. U periodu 1901-1905. godine gradio je veliku eksperimentalnu stanicu - centralu sa visokim antenskim tornjem na Long Ajlendu kraj Njujorka, sa idejom da realizuje svoj "Svetski radio sistem". Ovaj projekat nikada nije završio.

Kasnijih godina (1909-1922) bavio se pronalascima vezanim za mašinstvo: turbinama, pumpama, brzinomerima. Tesline pumpe bez lopatica danas su u komercijalnoj upotrebi. Tokom svoje karijere Tesla je patentirao oko 250 izuma u Americi i zemljama širom sveta.

Pročitajte iz oblasti "Godišnjica" i:

<<< Nazad na sadržaj
16. septembar 2019.